Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Uchwały i Stanowiska

Stanowiska rok 2017

Stanowiska rok 2016

W sprawie stanu bezpieczeństwa pracy na kolei

STANOWISKO
RADY OCHRONY PRACY
w sprawie stanu bezpieczeństwa pracy na kolei

 

Rada Ochrony Pracy przy Sejmie RP na posiedzeniu 14 listopada 2016 r., na podstawie materiałów i prezentacji przygotowanych przez Państwową Inspekcję Pracy oraz Urząd Transportu Kolejowego zapoznała się ze stanem bezpieczeństwa i higieny pracy na kolei w aspekcie przestrzegania przepisów o czasie pracy maszynistów.

Przepisy prawa pracy odnoszące się do czasu pracy maszynisty, które obejmują m.in. kwestie dobowego i tygodniowego odpoczynku, maksymalnych dobowych i tygodniowych norm czasu pracy, ograniczania pracy w godzinach nadliczbowych, przerw w pracy, a także rekompensowania pracy w niedziele, święta i dni wolne od pracy, są istotne w zawodzie maszynisty kolejowego, który charakteryzuje się dużym obciążeniem psychofizycznym. Celem tych uregulowań prawnych jest ograniczenie zmęczenia przekładającego się na zwiększone ryzyko popełnienia błędu i spowodowania przez pracownika wypadku.

Państwowa Inspekcja Pracy przedstawiła informacje nt. zakresu, liczby i efektywności kontroli dotyczących czasu pracy i odpoczynku maszynistów. Informacje te dotyczyły kontroli przeprowadzonych w 2013 r. w grupie 68 pracodawców (przewoźników kolejowych) zatrudniających łącznie 10 218 maszynistów oraz kontroli w 2016 r., które objęły 56 pracodawców zatrudniających 8 462 maszynistów. W 2016 r. najwięcej nieprawidłowości stwierdzono w zakresie:

  • zapewnienia pracownikom 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego (24.5% kontrolowanych pracodawców),
  • udzielania pracownikowi raz na cztery tygodnie (lub częściej, jeśli wynika to z wewnątrzzakładowych uregulowań prawa pracy) niedzieli wolnej od pracy (21.6%),
  • zatrudniania pracowników w granicach przeciętnej dopuszczalnej liczby godzin nadliczbowych przeciętnie w tygodniu (20.8%),
  • określenia systemów czasu pracy, rozkładów czasu pracy, okresów rozliczeniowych czasu pracy (17%).

Jedną z przyczyn naruszania przepisów o czasie pracy jest ‒ wg kontrolowanych podmiotów – występowanie na trasie kolejowej nieprzewidzianych sytuacji, które powodują wydłużenie rzeczywistego czasu pracy maszynistów (np. wypadki, awarie, czasowe wstrzymanie ruchu), oraz niedobór pracowników ‒ maszynistów posiadających różnego rodzaju niezbędne uprawnienia do prowadzenia pojazdów trakcyjnych. Powoduje to, że pracodawcy nie zawsze mogą dokonać szybkiej zmiany drużyny, której rozkładowy czas pracy dobiegł końca. Problemem jest również pozyskanie zastępstwa w przypadku nagłej choroby. Pracodawcy zmuszeni są w takich sytuacjach angażować pracowników z naruszeniem ich prawa do odpoczynku lub powyżej dopuszczalnej liczby godzin nadliczbowych. Wpływ na te nieprawidłowości mają także zachęty finansowe spółek na mocy ich wewnątrzzakładowych uregulowań, zwiększające znacznie dodatki za godziny nadliczbowe (do 100% wynagrodzenia).

Podkreślić należy, że w 2016 r. zmalał ‒ w stosunku do danych z 2013 r. ‒ odsetek pracodawców, u których zostały stwierdzone naruszenia przepisów o czasie pracy. Największa poprawa (o 21.1%) wystąpiła w zakresie jednokrotnego zatrudnienia w dobie roboczej, rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych wynikających z przekroczenia normy dobowej czasu pracy (spadek o 13.9%) oraz rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych wynikających z przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy (spadek o 11%).

Zmniejszyła się również liczba przypadków jednoczesnego świadczenia pracy w podmiotach dodatkowo zatrudniających maszynistów w okresach przeznaczonych na różne formy odpoczynku w macierzystym zakładzie pracy. Wpłynęła na to nowelizacja przepisów, nakładająca obowiązek składania przewoźnikom kolejowym pisemnych oświadczeń o podjęciu zatrudnienia u innego pracodawcy z informacją o przeciętnej tygodniowej liczbie godzin prowadzenia pojazdu kolejowego lub pociągu. Informacje na temat harmonogramów planów pracy powinny być systemowo wymieniane pomiędzy przedstawicielami pracodawców zatrudniających maszynistów pracujących u więcej niż jednego pracodawcy.

Z analizy okoliczności i przyczyn 31 wypadków, w których maszyniści odnieśli lekkie obrażenia ciała, wynika, że do większości wypadków dochodziło w porze nocnej, na skutek upadku maszynisty na nierównościach międzytorza lub przy wejściu do kabiny lokomotywy albo wyjściu z niej. Jako najczęściej wymienianą przyczynę tych zdarzeń podaje się niedostateczną koncentrację uwagi oraz nieodpowiedni stan przejść i dojść do stanowisk pracy.

W materiale przygotowanym przez UTK podano przykłady działań nadzorczych w zakresie kontroli czasu pracy, podjętych w latach 2014 – 2016, którym poddano 706 (4.5%) spośród ponad 16 000 maszynistów zatrudnionych w poszczególnych podmiotach. W efekcie tych działań skierowano do sądu 149 wniosków o ukaranie maszynistów za uchylanie się od złożenia oświadczenia o wykonywaniu czynności maszynisty na rzecz więcej niż jednego podmiotu lub poświadczenie nieprawdy w złożonym oświadczeniu, a także 33 zawiadomienia do Głównego Inspektoratu Pracy i 14 zawiadomień do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zwrócono uwagę na pewną poprawę sytuacji w odniesieniu do czasu pracy maszynistów. Nadal jednak największy odsetek nieprawidłowości dotyczył niedotrzymania terminu złożenia oświadczenia (47,5%), braku zachowania 11-godzinnego odpoczynku (23,6%), wykonywania obowiązków służbowych w tym samym czasie na rzecz dwóch podmiotów (blisko 11%), poświadczenia nieprawdy w oświadczeniu (blisko 8%) oraz przekroczenia czasu pracy (blisko 7%). Zdaniem UTK najistotniejsze problemy związane są z: traktowaniem w rozliczeniach czasu dojazdu do pojazdu trakcyjnego jako czasu pracy, zachowaniem odpoczynku przez maszynistę w przypadku świadczenia pracy na rzecz więcej niż jednego pracodawcy oraz z brakiem szczegółowych regulacji prawnych dotyczących czasu pracy maszynistów. Zwrócono też uwagę na istotną rolę kultury bezpieczeństwa w transporcie kolejowym, która powinna opierać się na wysokim poziomie zaufania i szacunku między pracownikami i kierownictwem. Z tego względu wszelkie działania na rzecz podnoszenia poziomu kultury bezpieczeństwa w przedsiębiorstwie powinny być inicjowane i wspierane przez kierownictwo wyższego szczebla. Podkreślono także potrzebę wdrażania jednego z istotnych elementów kultury bezpieczeństwa, polegającego na niedyskryminowaniu osób zgłaszających błędy i sytuacje istotne dla zapewnienia bezpieczeństwa pracy.

Na podstawie przedstawionego materiału oraz przeprowadzonej dyskusji, Rada Ochrony Pracy uznaje za konieczne:

  • możliwie pilne podjęcie przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa prac nad ustawowym uregulowaniem warunków i czasu pracy na kolei,
  • zapewnienie wystarczającej ‒ w stosunku do potrzeb ‒ liczby wykwalifikowanych maszynistów mających niezbędne uprawnienia do prowadzenia pojazdów,
  • wdrożenie w firmach przewoźników kolejowych działań profilaktycznych, ukierunkowanych na rozwój indywidualnych umiejętności i wiedzy pracowników w obszarach radzenia sobie ze stresem, zwiększania umiejętności samooceny (zmęczenia, sprawności, koncentracji, stanu emocjonalnego), kształtowania zachowań bezpiecznych oraz kultury bezpieczeństwa.

 

PRZEWODNICZĄCY
Rady Ochrony Pracy
 /-/ Poseł Janusz Śniadek           

 

Warszawa, 12 grudnia 2016 r.

W sprawie projektu budżetu Państwowej Inspekcji Pracy na 2017 r.

STANOWISKO
RADY OCHRONY PRACY
w sprawie projektu budżetu Państwowej Inspekcji Pracy na 2017 r.

Rada Ochrony Pracy po zapoznaniu się z przygotowanym przez Państwową Inspekcję Pracy „Projektem budżetu Państwowej Inspekcji Pracy na 2017 rok” oraz po wysłuchaniu na posiedzeniu w dniu 18 października 2016 r. wystąpienia Głównego Inspektora Pracy w tej sprawie, pozytywnie opiniuje projekt budżetu Inspekcji na przyszły rok.

 

Szeroki zakres zadań nałożonych na Państwową Inspekcję Pracy, ulegający w ostatnich latach stałemu powiększaniu przy jednoczesnym spadku poziomu płacy realnej, jak również potrzeba utrzymania i pozyskiwania wysokokwalifikowanej kadry – inżynierskiej i prawniczej – uzasadniają, zdaniem Rady, konieczność przyznania Inspekcji wnioskowanej kwoty na zwiększenie funduszu wynagrodzeń. Dlatego też Rada Ochrony Pracy stoi na stanowisku, iż przyznanie środków zarówno na niezbędne podwyżki wynagrodzeń dla inspektorów pracy, jak i na zwiększenie poziomu zatrudnienia w PIP o dodatkowe 59 etatów, jest wysoce uzasadnione.

 

Wzmocnienie kadrowe i zapewnienie wynagrodzeń adekwatnych do skali i wagi realizowanych przez inspektorów pracy zadań ustawowych jest, zdaniem Rady, niezbędne dla podniesienia poziomu praworządności i ograniczenia zagrożeń zawodowych w środowisku pracy.

 

Z kolei założony na rok 2017 plan wydatków majątkowych pozwoli na zabezpieczenie wykonywanych przez Inspekcję zadań poprzez zapewnienie inspektorom pracy odpowiednich warunków, a także środków technicznych m.in. samochodów i sprzętu komputerowego wykorzystywanych podczas prowadzenia kontroli.

 

Na uwagę zasługuje prowadzona przez Państwową Inspekcję Pracy polityka pozyskiwania siedzib na własność, głównie z zasobów skarbu państwa, co w dalszej perspektywie powinno przynieść znaczące oszczędności dla budżetu państwa w postaci likwidacji wysokich kosztów wynajmu lokali na terenowe siedziby inspekcji.

 

Na podkreślenie zasługuje także racjonalny sposób planowania pozostałych wydatków bieżących. Zostały one zaplanowane wyjątkowo oszczędnie, w kwocie niższej niż środki na 2016 r. Rada Ochrony Pracy za godne poparcia uznaje zagwarantowanie środków finansowych na działalność Państwowej Inspekcji Pracy we wnioskowanej wysokości. 

 

PRZEWODNICZĄCY               

Rady Ochrony Pracy              

 

/-/ Poseł Janusz Śniadek           

 

 

 

Warszawa, 14 listopada 2016 r.

Stanowiska rok 2015

W sprawie zagrożeń wypadkowych w budownictwie

STANOWISKO
RADY OCHRONY PRACY
w sprawie zagrożeń wypadkowych w budownictwie

 

Rada Ochrony Pracy przy Sejmie RP na posiedzeniu 13 listopada 2015 roku zapoznała się z przedstawioną przez Państwową Inspekcję Pracy informacją na temat zagrożeń wypadkowych w budownictwie i skutecznością ich eliminowania.

Z informacji tej wynika, że w latach 2012-2014 liczba zarejestrowanych w GUS wypadków śmiertelnych i ciężkich w budownictwie uległa zmniejszeniu. Jednak na terenach budów zbadanych przez inspektorów PIP nie zmieniła się w istotny sposób liczba wypadków ciężkich. Wśród 539 poszkodowanych w 508 wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów PIP w roku 2014:

  • 140 to osoby świadczące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy (26%),
  • 323 to pracujący w firmach zatrudniających do 9 osób (59,9%),
  • 339 to osoby o stażu pracy krótszym niż 1 rok, w tym 156 osób o stażu do 7 dni (62,9%).

Od wielu lat do zdarzeń powodujących wypadki w budownictwie należą upadki osób z wysokości, uderzenie przez spadający z góry czynnik materialny, przysypanie lub zasypanie poszkodowanego ziemią a także uderzenie przez poruszający się po budowie obiekt. Wśród przyczyn organizacyjnych badanych wypadków dominują: brak instrukcji prowadzenia procesu technologicznego, brak nadzoru, brak instruktażu stanowiskowego, niewłaściwa organizacja stanowiska pracy (w tym niewłaściwy dobór środków ochrony indywidualnej). Przyczyny ludzkie wynikają głównie z nieprawidłowego zachowania pracownika tj.: nieużywania środków ochrony indywidualnej, wejścia lub wjechania na obszar zagrożony bez upewnienia się czy nie ma niebezpieczeństwa oraz przechodzenie, przejeżdżanie lub przebywanie w miejscach niedozwolonych. Najczęściej występujące przyczyny techniczne to brak urządzeń zabezpieczających, tj. niewłaściwe środki ochrony zbiorowej lub ich brak, niewystarczająca stateczność oraz nieodpowiednia wytrzymałość czynnika materialnego oraz niewłaściwa konstrukcja urządzeń zabezpieczających.

W 2014 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 5 278 kontroli na 2 775 budowach, w których zwracano uwagę przede wszystkim na bezpieczeństwo prac na wysokości, w tym na rusztowaniach (3 150 kontroli na 1525 budowach) oraz przy pracach ziemnych i w wykopach (755 kontroli na 543 budowach). Większość kontroli zrealizowano na terenie małych i średnich budów ze względu na wysoką liczbę nieprawidłowości stwierdzanych w nich w poprzednich latach. Wśród kontrolowanych dominowały mikroprzedsiębiorstwa, czyli firmy o kilkuosobowym zatrudnieniu (73%) oraz małe firmy, tj. o zatrudnieniu od 10 do 49 osób (24%). Stwierdzono, że skala naruszeń przepisów bhp jest nadal duża, a większość z nich dotyczyła:

  • prac na rusztowaniach (brak odbioru rusztowań, brak uprawnień kwalifikacyjnych do montażu rusztowań, niewłaściwe poręcze ochronne lub ich brak, niewłaściwe pomosty robocze lub ich brak, nieodpowiednie zakotwienia, brak pionów komunikacyjnych, brak kontroli okresowych rusztowań),
  • bezpieczeństwa prac na wysokości (nieprawidłowe środki ochrony zbiorowej, niewyposażenie pracowników w wymagane środki ochrony indywidualnej),
  • wygrodzenia i oznakowania stref niebezpiecznych (prace na wysokości - w tym na rusztowaniach, prace z wykorzystaniem sprzętu do transportu pionowego, prace ziemne).

Wymagania prawne w zakresie bhp na budowach realizowane są zbyt często w sposób formalny na podstawie ogólnych planów BIOZ oraz instrukcji bezpiecznego wykonywania poszczególnych prac bez brania pod uwagę specyfiki każdej budowy.

Należy podkreślić, że nieprawidłowości w zakresie przygotowania pracowników do pracy dotyczyły głownie małych firm działających od niedawna na rynku budowlanym; mniej nieprawidłowości stwierdzono na budowach zatrudniających firmy specjalistyczne z wieloletnim doświadczeniem w branży.

W informacji omówiono również prowadzone przez Państwową Inspekcję Pracy działania o charakterze prewencyjno - promocyjnym, realizowane we współpracy - z partnerami, takie jak: seminaria, szkolenia, konferencje, regionalne rady ds. bezpieczeństwa pracy w budownictwie, konkursy, a także programy prewencyjne dla firm budowlanych.

Po wysłuchaniu przedstawionej informacji oraz przeprowadzonej dyskusji Rada Ochrony Pracy uważa za niezbędną intensyfikację działań zmierzających do poprawy stanu bhp w budownictwie i zwraca uwagę na potrzebę:

  1. prowadzenia przez Państwową Inspekcję Pracy i inne instytucje intensywnych działań edukacyjno-promocyjnych zmierzających do kształtowania wiedzy z zakresu bhp w budownictwie i świadomości jej znaczenia, zwłaszcza wśród pracodawców i pracowników, szczególnie nowozatrudnionych oraz małych firm z tej sekcji gospodarki,
  2. realizowania nadal przez Państwową Inspekcję Pracy intensywnych kontroli, w tym w mikroprzedsiębiorstwach i małych firmach budowlanych,
  3. monitorowania realizacji przepisów ustawy - Prawo zamówień publicznych w aspekcie form zatrudnienia a zapewnienia bezpieczeństwa zatrudnionym,
  4. współpracy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z Głównym Urzędem Statystycznym w zakresie ustalania liczby wypadków przy pracy, w których poszkodowane są osoby świadczące prace na podstawach innych niż stosunek pracy (w tym samozatrudniające się),
  5. promowania programu prewencyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w którym są dostępne środki mogące być wykorzystane przez małe firmy budowlane do realizacji projektów doradczych i inwestycyjnych służących poprawie bezpieczeństwa swoich pracowników.

Rada Ochrony Pracy podkreśla, że działania zmierzające do eliminowania zagrożeń w budownictwie powinny obejmować nie tylko firmy budowlane, ale odnosić się również do innych pośrednich uczestników procesu budowlanego (w tym projektantów, inwestorów). 

PRZEWODNICZĄCA             
Rady Ochrony Pracy              
Poseł Izabela Katarzyna Mrzygłocka


Warszawa, 15 grudnia 2015 r.

Stanowiska rok 2014