8 stycznia 2008 r.
Rada Ochrony Pracy
obradowała na posiedzeniu plenarnym

Na posiedzeniu plenarnym w dniu 8 stycznia 2008 r. Rada Ochrony Pracy, jednogłośnie, w głosowaniu jawnym przyjęła stanowisko, przygotowane przez Zespół ds. Prawno-Organizacyjnych, w sprawie przestrzegania przez pracodawców przepisów prawa pracy w zakresie wypłaty wynagrodzeń za pracę i innych świadczeń ze stosunku pracy w latach 2005-2006 i w pierwszym półroczu 2007 roku.

W stanowisku Rada Ochrony Pracy podkreśliła, że niezależnie od przyczyn, niewypłacenie wynagrodzenia jest ciężkim naruszeniem praw pracowniczych przez pracodawców.

Rada z zadowoleniem zauważyła, iż badany okres przyniósł znaczący spadek odsetka kontrolowanych pracodawców naruszających przepisy o wypłacie wynagrodzenia za pracę. Powyższe dotyczy zarówno wypłat wynagrodzenia zasadniczego, jak również innych składników wynagrodzenia za pracę (z 55,7% w roku 2005 do 30,7% w roku 2006 oraz 26,4% w pierwszych 6 miesiącach 2007 r.), przy czym dane te nie dotyczą ogółu pracodawców, a jedynie pracodawców kontrolowanych, należy więc przypuszczać, że dla ogółu pracodawców odsetek ten jest znacznie niższy. Rada zatem wnioskuje, aby problem niewypłacania wynagrodzeń został zbadany przez właściwe instytucje specjalistyczne - aby można było poznać rzeczywistą skalę tego zjawiska.

Ponadto, zdaniem Rady niezbędne jest kontynuowanie przez Państwową Inspekcję Pracy kontroli i nadzoru przestrzegania przez pracodawców przepisów w zakresie wypłaty wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń ze stosunku pracy. Istotne jest również kontynuowanie przez Państwową Inspekcję Pracy działań profilaktycznych, szkoleniowych i popularyzatorskich, adresowanych do jak najszerszej grupy odbiorców. Działalność ta bowiem przyczynia się do wyeliminowania nieprawidłowości wynikających z niedostatecznej znajomości obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa pracy.

Rada zaleciła Państwowej Inspekcji Pracy dalszą, konsekwentną kontrolę nieterminowości wypłacania wynagrodzeń, celem oceny skuteczności dotychczas stosowanych instrumentów zapobiegania temu wysoce nagannemu zjawisku.

Następnie członkowie Rady przyjęli, opracowane przez Prezydium, sprawozdanie z działalności Rady Ochrony pracy w 2007 roku, a także omówili plan pracy Rady na 2008 rok. Ponieważ do planu pracy zostały zgłoszone poprawki, głosowanie nad przyjęciem dokumentu odbędzie się na następnym posiedzeniu Rady.

Kolejnym punktem posiedzenia Rady była prezentacja, przygotowana przez Główny Inspektorat Pracy, na temat bezpieczeństwa pracy w transporcie wewnątrzzakładowym, w szczególności przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym oraz przenośników.

Państwowa Inspekcja pracy prowadzi kontrole stanu przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa pracy w transporcie wewnątrzzakładowym od 2004 r. Najpierw przeprowadzono kontrole rozpoznawcze, w ramach których inspektorzy pracy skontrolowali w większości duże zakłady pracy. Wyniki kontroli wykazały dużą skalę zaniedbań pracodawców w zakresie organizacji ruchu wewnątrzzakładowego, a także przy eksploatacji wózków jezdniowych z napędem silnikowym i przenośników. Z tego względu podczas kontroli w 2005 r. zwracano szczególna uwagę na przestrzeganie przepisów dotyczących tych zagadnień. W 2006 r. zakres kontroli zawężono do użytkowania wózków jezdniowych z napędem silnikowym oraz przenośników, ponieważ przy eksploatacji tych urządzeń stwierdzano najwięcej nieprawidłowości, zwłaszcza w małych zakładach pracy. Najczęściej występującymi czynnikami niebezpiecznymi związanymi z ruchem ciężarów (mas) są przemieszczające się środki transportu i przewożone nimi ładunki, ze względu na posiadaną energię mechaniczną. Jeżeli dojdzie do kolizji człowieka z pojazdem lub ładunkiem, to energia ta będzie źródłem urazu, a nawet śmierci pracownika. Aby do takiej kolizji nie dochodziło pracodawca powinien właściwie zorganizować ruch pieszych i środków transportu w zakładzie pracy i egzekwować przestrzeganie ustalonych jego zasad. Niestety, w praktyce tak nie jest.

Podczas kontroli w 2006 r. średnio u co trzeciego pracodawcy ujawniono, że użytkowane wózki z napędem silnikowym posiadały usterki mające wpływ na bezpieczeństwo pracy, często stwarzające nawet bezpośrednie zagrożenie dla pracowników. W 40% kontrolowanych zakładów inspektorzy pracy stwierdzili przypadki nieoznakowania wózków ich dopuszczalnym udźwigiem, a także zakazem używania ich do przewożenia lub podnoszenia osób.

Ponieważ wózki podnośnikowe podlegają dozorowi technicznemu, sprawdzano również legalność ich eksploatacji w świetle przepisów o dozorze technicznym. Okazało się, że u 43% skontrolowanych pracodawców, tego typu wózki użytkowane były bez decyzji Urzędu Dozoru Technicznego zezwalających na ich eksploatację. Co czwarty pracodawca nie prowadził dziennika konserwacji wózków, a 17% pracodawców nie przestrzegało terminów i zakresu ich konserwacji. U 11% pracodawców stwierdzono, że wózki obsługiwane były przez pracowników nieposiadających stosownych kwalifikacji.

W ponad połowie skontrolowanych w 2006 r. zakładów stwierdzono przy przenośnikach brak urządzeń ochronnych, zabezpieczających przed pochwyceniem. Często zamontowane przy przenośnikach urządzenia ochronne nie spełniały swoich funkcji. Zły stan techniczny przenośników, zagrażających wypadkiem, stwierdzono w 28% kontrolowanych zakładów.

Przenośniki nie są objęte dozorem technicznym. Nadzór nad ich eksploatacją sprawuje pracodawca. Niestety, co trzeci pracodawca nie przeprowadził kontroli stanu technicznego tego rodzaju środków transportu, a 44% nie zaprowadziło rejestru takich kontroli. Co piąty pracodawca nie udostępnił pracownikom instrukcji bhp dotyczącej obsługi przenośnika.

W wyniku realizacji zastosowanych przez inspektorów pracy środków prawnych, pracodawcy skierowali wnioski do terenowych jednostek dozoru technicznego o wydanie decyzji o dopuszczeniu do eksploatacji 228 wózków jezdniowych z mechanicznym napędem podnoszenia (wcześniej wózki te eksploatowano w zakładach bez takich decyzji).

W ponad 100 zakładach pracy uporządkowano ruch pojazdów i pieszych: wyznaczono i oznakowano drogi oraz opracowano zasady ruchu na tych drogach, co poprawiło stan bezpieczeństwa pracowników i osób trzecich.

Przywrócono właściwy stan techniczny 145 użytkowanym wózkom, w wyniku czego zlikwidowano wiele zagrożeń zdrowia i życia pracowników.

Pracodawcy wyposażyli 303 przenośniki w ochrony przed pochwyceniem przez części ruchome - głównie w osłony miejsc nabiegania taśmy na bęben. Te miejsca są szczególnie niebezpieczne, gdyż pochwycenie skutkuje zazwyczaj utratą części ciała przez poszkodowanego, a nierzadko pozbawia go życia.

252 przenośniki poddano okresowej kontroli, co w efekcie poprawiło ich sprawność, a więc i bezpieczeństwo obsługi (wszelkie awarie urządzeń sprzyjają powstawaniu wypadków).

Pracodawcy skierowali 69 pracowników na szkolenia, celem uzyskania kwalifikacji niezbędnych do obsługi wózków.

Analiza wyników kontroli wskazuje na potrzebę kontynuowania kontroli głównie w zakresie organizacji ruchu kołowego i pieszego, eksploatacji wózków jezdniowych i przenośników oraz kwalifikacji pracowników, ale również na konieczność ujednolicenia przepisów określających tryb uzyskiwania kwalifikacji do obsługi wózków jezdniowych z napędem silnikowym, ponieważ rozporządzenia stanowiące dotychczasową regulację prawną są niejasne dla pracodawców.

Rada postanowiła, że projekt stanowiska w dyskutowanej sprawie przygotuje Zespół ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Środowisku Pracy.